Venus is mogelijk tektonisch actiever dan lange tijd werd aangenomen. Onderzoekers van de ETH Zürich concluderen op basis van nieuwe driedimensionale computersimulaties en beelden van het planeetoppervlak dat sommige kloofdalen relatief recent kunnen zijn gevormd. Brede, hoge randen langs die dalen zouden erop wijzen dat de korst daar nog beweegt of daar pas kort geleden mee is gestopt. De studie, onder leiding van hoogleraar geodynamica Taras Gerya en met Xi Yang als eerste auteur, verscheen in 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Geoscience.
- Een nieuw computermodel bootst de vorming van kloofdalen op Venus in hoge resolutie en in drie dimensies na.
- Volgens de simulaties kunnen jonge breukzones zich met 3 tot 10 centimeter per jaar verbreden.
- Brede en hoge flanken uit het model zijn ook zichtbaar op beelden van de Magellan-sonde.
- De resultaten kunnen helpen bij de voorbereiding van toekomstige missies naar Venus.
De opvallende randen van sommige kloofdalen vormen volgens de onderzoekers een aanwijzing dat het binnenste van Venus dynamischer is dan eerder werd gedacht.
Hoge randen verraden mogelijk jonge breukzones
Een kloofdal ontstaat wanneer delen van een planeetkorst uit elkaar bewegen. Zulke structuren gelden daarom als zichtbare sporen van tektonische activiteit. Op Venus kunnen ze tot 10.000 kilometer lang zijn en lijken ze qua vorm op aardse systemen zoals de Afrikaanse Slenk.
Geowetenschappers gingen ervan uit dat de Venusische kloofdalen meer dan 100 miljoen jaar geleden waren ontstaan en vooral overblijfselen uit het verleden waren. Hun precieze leeftijd bleef echter onzeker. Het nieuwe model biedt een manier om die ouderdom indirect te beoordelen aan de hand van de vorm van de randen, de zogenoemde breukflanken.
De simulaties laten zien dat brede verhogingen langs een kloofdal vooral ontstaan wanneer de breuk geologisch jong is. Dat kan betekenen dat de korst nog uit elkaar beweegt, maar ook dat de beweging pas relatief kort geleden is beëindigd. Volgens het model verloopt de verbreding bovendien sneller dan eerder werd aangenomen: met 3 tot 10 centimeter per jaar.
De korst zakt terug zodra de beweging stopt
Nadat de tektonische beweging ophoudt, worden de flanken volgens de onderzoekers snel vlakker. Op aarde verdwijnen landschapsvormen geleidelijk door erosie. Op Venus speelt volgens de studie juist ontspanning van de korst een centrale rol bij het inzakken van de verhogingen.
Yang en zijn collega’s konden zulke brede en hoge flanken niet alleen in hun simulaties produceren. Vergelijkbare structuren zijn ook te zien op oppervlaktebeelden die de ruimtesonde Magellan tijdens haar missie in de jaren negentig maakte.
Dat betekent niet dat iedere kloof op Venus momenteel actief is, maar wel dat de vorm van de flanken kan helpen om jonge en mogelijk bewegende gebieden van oudere structuren te onderscheiden.
Het onderzoek steunt op een nieuw computermodel dat breukvorming voor het eerst met hoge resolutie in drie dimensies simuleert. Eerdere modellen waren voornamelijk tweedimensionaal en gebruikten vereenvoudigde aannames over het materiaal. De extra dimensie maakt het mogelijk om de ruimtelijke vorm van de kloofdalen en hun randen nauwkeuriger na te bootsen.
Nieuwe missies kunnen kansrijke gebieden gericht onderzoeken
De uitkomsten zijn relevant voor de komende missies waarmee NASA en de Europese ruimtevaartorganisatie ESA Venus verder willen onderzoeken. Als de kenmerken uit het model inderdaad betrouwbare aanwijzingen voor jonge tektoniek zijn, kunnen missieteams daarmee gebieden selecteren die gedetailleerde waarnemingen verdienen.
Gerya en ETH-hoogleraar geofysica Paul Tackley werken met andere onderzoekers mee aan ESA’s EnVision-missie. Zij ontwikkelen instrumenten voor de Venusorbiter die het oppervlak moet analyseren. De lancering staat gepland voor het begin van de jaren dertig; de missie zal de planeet onderzoeken van de kern tot de bovenste atmosfeer.
Meer inzicht in de tektoniek op Venus helpt daarnaast bij het vergelijken van rotsachtige planeten. Venus heeft geen oceanen zoals de aarde en kent temperaturen van honderden graden Celsius, maar recent onderzoek wees al op geologische activiteit en actieve vulkanen. De nieuwe studie voegt daar een mogelijke methode aan toe om bewegende delen van de korst te herkennen. De onderzoekers hopen dat zulke kennis uiteindelijk ook aanwijzingen oplevert voor de detectie van rotsachtige exoplaneten.
Denkt u dat toekomstige Venusmissies eerst de vermoedelijk actieve breukzones moeten onderzoeken, of juist een bredere kaart van de planeet moeten maken? Deel uw visie.
