In Hongarije kan iedereen sinds woensdag online zoeken in voorheen afgeschermde registers van de communistische geheime politie. Volgens premier Péter Magyar zijn ongeveer 60.000 namen openbaar gemaakt, waarmee zijn regering een verkiezingsbelofte inlost na decennia van discussie. De documenten geven inzicht in het netwerk waarmee het regime burgers liet bespioneren, onder wie vrienden, collega’s en familieleden van informanten. De openbaarmaking kent wel grenzen: privacygevoelige informatie is deels zwartgelakt, stukken zijn verloren gegaan en niet iedereen die in de archieven voorkomt, was daadwerkelijk informant.
- Op nyitottaktak.hu zijn drie soorten registraties van de voormalige staatsveiligheidsdienst doorzoekbaar gemaakt.
- De documenten bevatten onder meer namen, codenamen en gegevens over de rekrutering van informanten.
- Uiterlijk 25 februari 2027 volgt een nieuwe reeks dossiers.
- De regering kondigt telefonische hulp aan voor mensen die door de onthullingen worden geraakt.
Na decennia verzet maakt Magyar de registers openbaar
Magyar en zijn partij Tisza hadden vóór de verkiezingen beloofd de dossiers toegankelijk te maken. In september kwam de premier met een wetsvoorstel om de beperkingen op publieke toegang op te heffen. Een halfjaar na zijn verkiezingswinst zijn de eerste registers nu voor iedereen te raadplegen.
Al na het einde van het communistische bewind in 1989 drongen burgerrechtenactivisten en kleinere partijen op openbaarmaking aan. Opeenvolgende regeringen hielden dat tegen. Volgens het Hongaarse nieuwsplatform Telex stemde de Fidesz-partij van Viktor Orbán sinds 2010 meer dan dertig keer tegen plannen om de archieven te openen.
Er waren wel eerdere stappen. Een wet uit 1994 verplichtte onder anderen regeringsleden en parlementariërs tot onderzoek naar mogelijke banden met de voormalige staatsveiligheidsdiensten. Sinds 1997 konden burgers hun eigen dossier inzien; in 2003 werden de toegangsmogelijkheden verruimd. Een brede openbaarmaking van de namen bleef echter uit.
Volgens Magyar boden de beperkingen jarenlang ruimte voor chantage, druk en het monddood maken van mensen. Ook konden compromitterende gegevens selectief uitlekken in politieke machtsstrijd.
Registers tonen ook hoe mensen werden gerekruteerd
De nu geopende website bevat registratiekaarten van netwerkleden, een rekruteringsregister over de periode 1957 tot 1962 en een databank met persoonsgegevens en codenamen. Bezoekers kunnen onder meer zoeken op naam, geboortegegevens en codenaam.
De registratiekaarten vermelden behalve identificerende gegevens ook bijzonderheden over de samenwerking: hoe iemand werd gerekruteerd, welke motieven de dienst vastlegde en hoelang iemand bij het netwerk hoorde.
Sommige informanten werden met gevoelige informatie gechanteerd. Anderen kregen bijvoorbeeld medische zorg of toelating tot een universiteit in het vooruitzicht gesteld. De geheime politie wierf onder meer horecapersoneel, taxichauffeurs, intellectuelen, sporters en mensen met buitenlandse contacten.
Een naam in de archieven betekent niet automatisch dat iemand daadwerkelijk als informant heeft gewerkt.
Volgens POLITICO staan in de stukken ook personen voor wie het regime alleen belangstelling had. Archiefdirecteur Bendegúz Gergő Cseh zegt dat politici, geestelijken en televisiepersoonlijkheden in de registers voorkomen, maar dat een groot deel van de informanten geen prominente rol in het openbare leven speelde.
Privacy en verdwenen stukken begrenzen de inzage
Gevoelige beschrijvingen van onder meer gezondheid en seksuele geaardheid zijn deels zwartgelakt. Daarnaast ontbreken documenten die tijdens de Hongaarse Opstand van 1956 en in 1988-1989 verloren gingen of werden vernietigd.
Magyar vroeg burgers om de onthullingen met waardigheid en menselijkheid te behandelen. Veel families zullen volgens hem pijnlijke informatie ontdekken, vaak over overleden familieleden. De regering zal telefonische hulp en begeleiding aanbieden aan mensen die daardoor worden geraakt.
Een volgende reeks rekruteringsdossiers moet uiterlijk 25 februari 2027 beschikbaar komen.































