Alle 548 terdoodveroordeelden in Californië moeten levenslang krijgen zonder uitzicht op vervroegde vrijlating. Dat heeft gouverneur Gavin Newsom donderdag aangekondigd, kort voor zijn vertrek in januari na twee ambtstermijnen. De Democraat wil daarmee de doodvonnissen vervangen die ondanks een eerdere opschorting van executies juridisch van kracht bleven. De omzetting staat niet voor iedereen vast: bij gevangenen die meer dan eens voor een ernstig misdrijf zijn veroordeeld, moet het Hooggerechtshof van Californië eerst toestemming geven. De aankondiging betreft 529 mannen en 19 vrouwen.
- Newsom wil alle 548 doodstraffen vervangen door levenslang zonder mogelijkheid tot vervroegde vrijlating.
- Voor gevangenen met meerdere veroordelingen voor ernstige misdrijven is goedkeuring van het Californische Hooggerechtshof vereist.
- De laatste executie in Californië vond plaats in 2006; sinds 2019 geldt een door Newsom ingesteld moratorium.
Hooggerechtshof moet een deel van de omzettingen goedkeuren
De grondwet van Californië beperkt de bevoegdheid van de gouverneur om zelfstandig gratie te verlenen. Wie meer dan één veroordeling voor een ernstig misdrijf heeft, kan alleen met instemming van het hoogste gerechtshof van de staat strafvermindering krijgen.
Dat raakt een groot deel van de betrokken gevangenen. Volgens The Washington Post heeft ongeveer 70 procent van de terdoodveroordeelden in Californië naast een veroordeling voor moord ook andere veroordelingen voor ernstige misdrijven.
De gevangenen zullen volgens Newsom „in de gevangenis sterven, maar niet door onze hand”.
Opschorting uit 2019 liet de doodvonnissen bestaan
Newsom legde de executies in 2019 per decreet stil. Daarmee verdwenen de doodvonnissen zelf niet: honderden gevangenen bleven ter dood veroordeeld. Zijn nieuwe besluit gaat verder door hun straf te vervangen door levenslange opsluiting zonder mogelijkheid tot vervroegde vrijlating.
De laatste executie in Californië vond plaats in 2006, toen de Republikein Arnold Schwarzenegger gouverneur was. Sinds de kiezers de doodstraf in 1978 via een referendum opnieuw invoerden, zijn dertien gevangenen geëxecuteerd.
Kiezers verwierpen in 2012 en 2016 voorstellen om de doodstraf af te schaffen of te vervangen. Californië heeft meer terdoodveroordeelden dan enige andere Amerikaanse staat. De 548 betrokken vonnissen vertegenwoordigen ongeveer een kwart van alle doodstraffen in de Verenigde Staten.
Newsom erkent pijn voor families van slachtoffers
In een brief aan de inwoners van Californië lichtte Newsom zijn afweging toe. „Ik neem dit besluit omdat ik ervan overtuigd ben dat de executies niet stroken met de waarden van Californië, de fundamenten van ons rechtssysteem ondermijnen en ons als samenleving schaden”, schreef hij.
Hij noemt het een van de moeilijkste keuzes uit zijn loopbaan, omdat de maatregel pijnlijke herinneringen kan oproepen bij families van slachtoffers. De verantwoordelijkheid voor het besluit en de gevolgen ervan ligt volgens hem bij hemzelf, zoals hij ook verantwoordelijk zou zijn voor iedere executie die hij zou toestaan.
Burgerrechtenorganisatie ACLU verwelkomt de aankondiging
De Amerikaanse burgerrechtenorganisatie ACLU reageert positief. Directeur Anthony Romero noemt de omzettingen een einde aan een „racistische, foutgevoelige en onmenselijke straf” die Californië volgens hem al veel te lang belast.
De ACLU is betrokken bij een lopende rechtszaak tegen de Californische doodstrafwetgeving. De organisatie stelt dat de toepassing van de straf discriminerend en ongrondwettelijk is. Tegenstanders van de doodstraf hebben daarnaast een landelijke reclamecampagne voorbereid waarin zij Newsoms besluit prijzen. Volgens Democratisch strateeg Dan Newman zal de spot worden uitgezonden rond tientallen nieuws- en politieke programma’s.































