Voor Nederlandse kunstliefhebbers met Londen op de agenda biedt de Hayward Gallery tot 18 oktober 2026 een tentoonstelling van Anish Kapoor waarin religie, materie en de grenzen van de waarneming samenkomen. Monumentale rode landschappen, spiegelend staal en oppervlakken van Vantablack moeten de bezoeker laten twijfelen aan wat ruimte en vorm eigenlijk zijn. Een recensent van New Scientist legt daarbij nadrukkelijk een verband met wetenschappelijke vragen over de werkelijkheid en de aard van de ruimtetijd, al beroept Kapoor zelf zich bij verschillende werken vooral op religieuze beelden en ervaringen.
- De tentoonstelling van Anish Kapoor is te zien in de Hayward Gallery in Londen.
- Het 4,5 ton wegende Mount Moriah at the Gate of the Ghetto hangt omgekeerd aan het plafond.
- In meerdere werken gebruikt Kapoor Vantablack, dat 99,96 procent van het licht absorbeert.
- De tentoonstelling loopt tot 18 oktober 2026.
Een omgekeerde berg hangt boven de bezoeker
Een van de centrale werken is Mount Moriah at the Gate of the Ghetto. De titel verwijst naar de berg uit Genesis waar God Abraham opdroeg zijn zoon te offeren. Kapoor heeft de berg omgekeerd en aan het plafond van de galerie opgehangen.
Het gevaarte weegt 4,5 ton en is bedekt met glanzend rood pigment. De recensent van New Scientist associeert het oppervlak zowel met bloed en blootliggend vlees als met lava. Daardoor lijkt het werk tegelijk biologisch en geologisch: alsof een berg ook een levend orgaan kan zijn.
Door de berg ondersteboven te presenteren, maakt Kapoor van een herkenbare landschapsvorm een ongrijpbare wereld die boven het publiek zweeft.
Ha Makom verbindt religie met een zwart verdwijnpunt
Ook Ha Makom gebruikt een rotsachtig, karmozijnrood landschap. In het midden bevindt zich een rechthoekig zwart vlak dat oogt als een doorgang, maar waarvan de diepte moeilijk is vast te stellen. De titel is afgeleid van een Hebreeuwse uitdrukking voor „de plaats”. Volgens Kapoor verwijst het werk naar de aanwezigheid van het goddelijke.
De kunstenaar liet zich daarnaast beïnvloeden door bezoeken aan Uluru in Centraal-Australië, een plek die hij heeft omschreven als de religieusste die hij ooit bezocht. New Scientist vergelijkt het zwarte element in het kunstwerk met de monoliet uit 2001: A Space Odyssey.
Vantablack ontneemt het oog zijn houvast
Ha Makom behoort tot de werken waarin Kapoor Vantablack toepast. Dit materiaal bestaat uit koolstofnanobuisjes en absorbeert 99,96 procent van het invallende licht. Omdat nauwelijks licht wordt teruggekaatst, verdwijnen voor het oog veel aanwijzingen over contour, textuur en diepte. Een ruimtelijk oppervlak kan daardoor overkomen als een vlak zwart gat.
Voor de bezoeker betekent dit dat niet alleen het kunstwerk, maar ook de betrouwbaarheid van de eigen waarneming onderwerp van de tentoonstelling wordt.
Daartegenover plaatst Kapoor grote, gebogen oppervlakken van gepolijst staal. Die spiegels geven juist veel visuele informatie terug, maar vervormen de omgeving. Een bolle, getinte en ronde spiegel lijkt volgens de recensent eerder op een opening of onvolkomenheid in de werkelijkheid dan op een gewoon reflecterend voorwerp.
Het contrast tussen Vantablack en spiegelstaal vormt de wetenschappelijke kern van de ervaring. Het ene materiaal slokt vrijwel al het licht op, terwijl het andere de zichtbare omgeving terugkaatst en vervormt. Zo maakt Kapoor abstracte vragen over ruimte en werkelijkheid lichamelijk waarneembaar, zonder dat de tentoonstelling zelf een natuurkundige uitleg pretendeert te geven.
Orgaanachtige sculpturen zorgen voor een fysieke confrontatie
Niet alle werken draaien om optische onzekerheid. Kapoor toont ook sculpturen die menselijke organen voorstellen. Sommige zitten in grote transparante plastic omhulsels en lijken uit te puilen en te bloeden; andere liggen op grote stalen schalen.
Die werken roepen volgens New Scientist naast verwondering en ontzag ook afkeer en schrik op. Daarmee bestrijkt de tentoonstelling een breed register: van religieuze symboliek en kosmische leegte tot de tastbare kwetsbaarheid van het lichaam.
Voor een Nederlandstalig publiek dat een cultureel bezoek aan Londen overweegt, ligt de relevantie vooral in die combinatie van kunst en wetenschap. De expositie laat zien hoe materialen en schaal niet alleen beelden opleveren, maar ook vragen kunnen oproepen over wat mensen daadwerkelijk kunnen waarnemen.
Zou u vooral voor Kapoors optische experimenten gaan, of spreken de religieuze en lichamelijke thema’s u meer aan?
