De lage waterstand van de Donau brengt de stroomvoorziening in delen van Centraal- en Oost-Europa onder druk. Het Roemeense leger blies maandag met 180 kilo explosieven rotsen in de rivier op om meer koelwater naar de kerncentrale van Cernavodă te leiden. In Hongarije bleef de centrale van Paks ternauwernood in bedrijf, maar slechts op een fractie van haar normale vermogen. Aanhoudende droogte en hitte hebben het rivierpeil tot recordlaagte gebracht. Daardoor worden niet alleen kerncentrales geraakt: ook waterkracht, industrie, goederenvervoer en het bredere elektriciteitsnet ondervinden gevolgen, terwijl de vraag naar stroom en water door de hitte juist oploopt.
- Bij Cernavodă moeten rotsblokken de aanvoer van koelwater uit de Donau verbeteren.
- De Hongaarse kerncentrale Paks leverde maandag 240 megawatt in plaats van de gebruikelijke 2.000 megawatt.
- In Servië draaide de waterkrachtcentrale IJzeren Poort op ongeveer een vijfde van haar capaciteit.
- Voor de komende dagen wordt aanhoudend heet en droog weer verwacht.
Opgeblazen rots moet koelwater naar Cernavodă sturen
De Roemeense operatie begon met het opblazen van een blootliggende rotsformatie in een arm van de Donau. De brokstukken worden naar een strategische plek gebracht en afgezonken. Zo moet het water bij het innamepunt van de kerncentrale van Cernavodă hoger komen te staan.
De waterafvoer van de Donau in Roemenië is gedaald tot 1.500 kubieke meter per seconde, minder dan een derde van het gemiddelde voor juli. Eén reactoreenheid van Cernavodă is al stilgelegd en de centrale werkt op ongeveer de helft van haar normale capaciteit.
Als de ingreep in de rivier onvoldoende effect heeft, dreigt Cernavodă donderdag volledig te moeten stoppen.
Onder normale omstandigheden levert de centrale ongeveer 20 procent van de Roemeense elektriciteit. Kernreactoren hebben voortdurend koelwater nodig om warmte af te voeren. Een laag rivierpeil kan daarom leiden tot een lager vermogen of stillegging, ook wanneer er met de reactor zelf niets mis is.
Paks draait nog maar op een fractie van normaal
Ook de enige kerncentrale van Hongarije is sterk afhankelijk van de Donau. De vier reactoren van Paks, ongeveer 90 kilometer ten zuiden van Boedapest, produceren normaal bijna de helft van alle Hongaarse elektriciteit en dekken ongeveer een derde van het verbruik.
Maandag was nog één turbine operationeel. Daardoor kon een volledige stillegging worden uitgesteld, maar de productie bedroeg slechts 240 megawatt tegenover normaal 2.000 megawatt. Premier Péter Magyar hield er rekening mee dat de centrale alsnog op korte termijn volledig zou moeten worden uitgeschakeld, al waren de verwachtingen van het waterbeheer volgens hem iets gunstiger geworden.
De Hongaarse regering vroeg grote industriële afnemers hun verbruik te beperken en huishoudens vrijwillig stroom te besparen. Elektrische goederentreinen mogen tijdens de piekuren tussen 17.00 en 22.00 uur niet rijden. Een regeringsbesluit maakt het bovendien mogelijk om besparingen verplicht te stellen aan grote industriële en commerciële gebruikers.
Droogte raakt ook industrie en waterkracht
De problemen blijven niet beperkt tot kernenergie. In Servië produceerde de waterkrachtcentrale IJzeren Poort maandag nog ongeveer een vijfde van haar gebruikelijke vermogen. De Servische premier Djuro Macut riep inwoners op het gebruik van grote stroomverbruikers, waaronder airconditioners, zo veel mogelijk te beperken.
In Roemenië hebben autofabrikanten Dacia en Ford ermee ingestemd de productie tot 19 augustus op te schorten. Ook andere energie-intensieve bedrijven zouden vergelijkbare stappen nemen.
De combinatie van minder kernenergie, minder waterkracht en een hogere stroomvraag door de hitte maakt de lage waterstand van de Donau tot een regionaal energieprobleem.
Hongarije gebruikt regionale stroomimporten en hernieuwbare energie om een deel van het tekort bij Paks op te vangen. Dit betekent dat problemen in één land ook de vraag naar grensoverschrijdende elektriciteit kunnen vergroten. Voor Nederlandse lezers is dat relevant omdat Europese elektriciteitsnetten en groothandelsmarkten met elkaar verbonden zijn, al volgt daaruit niet automatisch een tekort in Nederland.
Weer en besparingen bepalen de komende dagen
Een snelle verbetering lijkt niet waarschijnlijk. Er wordt geen betekenisvolle regen verwacht en een nieuwe hittegolf kan maximumtemperaturen van meer dan 38 graden brengen. In Boedapest stond de Donau maandag op ongeveer 10 centimeter, ruim onder het vorige laagterecord van 33 centimeter uit 2018.
De komende dagen hangt veel af van de Roemeense poging om water naar Cernavodă te sturen, de resterende productie in Paks en de mate waarin bedrijven en huishoudens hun stroomgebruik beperken. Zonder stijgend rivierpeil blijven verdere productieverlagingen of tijdelijke stilleggingen mogelijk.
Moeten Europese landen hun energievoorziening sneller aanpassen aan langdurige droogte, of bieden tijdelijke besparingen voldoende bescherming?
