Ceuta is een Spaanse exclave op het Afrikaanse continent, ingeklemd tussen Marokko en de zee, en vormt daarmee een buitengrens van de Europese Unie. Nadat meer dan 70.000 migranten de stad vanuit Marokko waren binnengekomen, werd Ceuta het middelpunt van een conflict tussen EU-regeringen over grensbewaking en migratiebeleid. De ministers van Binnenlandse Zaken en Asiel van alle 27 lidstaten hebben zich dinsdag na een spoedberaad achter Spanje geschaard. Ze spraken noodhulp af om de grensbewaking te versterken en willen bij toekomstige crises sneller en eensgezinder communiceren.
- De EU biedt Spanje noodhulp aan om de grens bij Ceuta beter te beveiligen.
- Volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken zijn 70.000 van de 72.000 binnengekomen migranten teruggekeerd naar Marokko.
- EU-functionarissen zeggen dat niemand vanuit Ceuta naar het Europese vasteland is doorgereisd.
- Bij de gebeurtenissen kwamen 75 mensen om het leven, van wie velen verdronken.
De gezamenlijke steun aan Madrid betekent een duidelijke koerswijziging na dagen waarin verschillende EU-landen Spanje juist verantwoordelijk hielden voor de crisis.
Schengen bleef volgens ministers buiten gevaar
Ceuta valt onder bijzondere toegangs- en vertrekregels binnen Schengen. Reizigers die vanuit de exclave naar het Spaanse vasteland gaan, kunnen daarom aan identiteitscontroles worden onderworpen. Het Schengengebied zelf maakt reizen tussen de aangesloten Europese landen normaal gesproken mogelijk zonder controles aan de binnengrenzen.
Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken en Migratie Magnus Brunner benadrukte na het overleg dat niemand vanuit Ceuta het vasteland had bereikt. Frontex, het EU-agentschap dat lidstaten ondersteunt bij de bewaking van de buitengrenzen, is volgens hem al actief in de exclave en staat klaar om meer te doen.
“De afgelopen dagen waren een test voor de Europese veerkracht en een test voor de veiligheid van onze buitengrenzen”, zei Brunner. Volgens hem is Europa voor die test geslaagd. Ook de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska stelde dat het Schengengebied op geen enkel moment in gevaar was.
Voor Nederland en andere Schengenlanden betekent die conclusie dat de ministers geen reden zien om het vrije reizen binnen het gebied vanwege Ceuta ter discussie te stellen.
Oproepen om Spanje te schorsen verdwijnen naar de achtergrond
Die eensgezindheid ontbrak in de eerste dagen van de crisis. Regeringsleiders en politici uit onder meer Italië en Finland riepen op om Spanje onmiddellijk uit Schengen te schorsen. Ook Denemarken werd genoemd als voorstander van een tijdelijke uitsluiting. Zij verweten de regering van de sociaaldemocratische premier Pedro Sánchez dat haar migratiebeleid een verkeerd signaal afgaf.
Sánchez reageerde fel op die kritiek. Hij beschuldigde zijn tegenstanders ervan zich te baseren op “vooroordelen, fake news en politieke belangen”. Spanje had zich bovendien bij voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie beklaagd over het gebrek aan steun vanuit andere lidstaten.
Na het spoedoverleg spraken alle landen hun solidariteit met Spanje uit. De Nederlandse asielminister Bart van den Brink noemde de gebeurtenissen een “ongekende situatie”, maar onderschreef de gezamenlijke lijn.
EU wil mensensmokkel en misleidende informatie aanpakken
De ministers willen niet alleen de fysieke grensbewaking versterken. In hun gezamenlijke verklaring noemen zij ook de bestrijding van mensensmokkelnetwerken, meer terugkeer van migranten, samenwerking met landen buiten de EU en een beter vermogen om nieuwe crises te voorzien.
EU-functionarissen en politiediensten vermoeden dat migranten aan de grens met misleidende informatie zijn aangezet om Ceuta binnen te gaan. Daarbij wordt gekeken naar mensensmokkelaars en naar externe partijen die met informatiemanipulatie verdeeldheid binnen de EU zouden willen veroorzaken. De ministers willen daarom dat hoofdsteden tijdens een volgende noodsituatie eerder informatie uitwisselen en hun publieke communicatie beter op elkaar afstemmen.
Dat voornemen is meer dan een communicatieve afspraak: een ongecoördineerde reactie kan ertoe leiden dat lidstaten afzonderlijk maatregelen tegen elkaar overwegen, terwijl de feitelijke druk aan de buitengrens ligt. Met de noodhulp aan Spanje kiest de EU nu voor gezamenlijke grensbewaking in plaats van ingrepen in het vrije verkeer binnen Schengen.
Onduidelijkheid blijft over achtergebleven migranten
Volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken zijn inmiddels 70.000 van de 72.000 mensen die Ceuta binnenkwamen teruggegaan naar Marokko. Onder de migranten waren volgens Europese hulporganisaties honderden minderjarigen.
Het is nog onduidelijk of de mensen die in Ceuta zijn achtergebleven asiel hebben aangevraagd en of Spanje hun daarvoor de gelegenheid heeft geboden. De afspraken over Schengen regelen het grensverkeer tussen landen, maar nemen de afzonderlijke beoordeling van mogelijke asielverzoeken niet weg.
