Het Internationaal Strafhof in Den Haag komt verder onder Amerikaanse druk te staan. De regering van president Donald Trump heeft dinsdag sancties aangekondigd tegen voorzitter Tomoko Akane en senior aanklager Abdoulaye Seye. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio waren zij rechtstreeks betrokken bij pogingen om functionarissen te onderzoeken of vervolgen van landen die de rechtsmacht van het hof niet hebben aanvaard. De maatregelen blokkeren eventuele bezittingen in de Verenigde Staten, beperken transacties via het Amerikaanse financiële stelsel en verhinderen dat Akane en Seye het land binnenkomen.
- De sancties treffen de Japanse ICC-voorzitter Tomoko Akane en de Senegalese aanklager Abdoulaye Seye.
- Eventuele Amerikaanse bezittingen worden bevroren en transacties via het financiële systeem van de VS worden beperkt.
- Het Internationaal Strafhof zegt dat de maatregelen de rechtsstaat ondermijnen.
- De Verenigde Staten erkennen de rechtsmacht van het Haagse hof niet.
De financiële beperkingen gelden volgens de Amerikaanse aankondiging vanaf 17 september. Omdat veel internationaal opererende banken gebruikmaken van het Amerikaanse financiële systeem, kan de uitwerking verder reiken dan bezittingen of betalingen die zich fysiek in de VS bevinden.
Voor het in Den Haag gevestigde hof betekent dit dat een Amerikaans besluit het dagelijkse functioneren van afzonderlijke rechters en aanklagers ook buiten de Verenigde Staten kan bemoeilijken.
Het Strafhof wijst Amerikaanse druk van de hand
Het ICC zegt zich niet te laten afschrikken en achter zijn medewerkers te blijven staan. Maatregelen tegen rechters, aanklagers en andere personeelsleden die het mandaat van het hof uitvoeren, ondermijnen volgens de instelling de rechtsstaat.
“Wanneer juridische functionarissen worden bedreigd omdat zij de wet toepassen, komt de internationale rechtsorde zelf in gevaar”, aldus het hof. De reactie onderstreept dat het conflict niet alleen om de twee getroffen medewerkers draait, maar ook om de vraag of individuele landen internationale rechtspleging met nationale sancties mogen beperken.
Akane is een Japanse rechter en werd in maart 2024 gekozen als president van het Internationaal Strafhof. Seye komt uit Senegal en werkt als senior aanklager. Hij maakt deel uit van het team dat betrokken was bij de arrestatiebevelen tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant.
Washington betwist de reikwijdte van het hof
Het Internationaal Strafhof werd in 2002 opgericht en behandelt genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Het treedt in beginsel op wanneer aangesloten landen zulke misdrijven niet zelf kunnen of willen vervolgen. Het statuut van het hof maakt het daarnaast mogelijk om onder bepaalde voorwaarden onderdanen van niet-aangesloten landen te vervolgen voor feiten op het grondgebied van een lidstaat.
Juist over die laatste mogelijkheid botsen Washington en het ICC. De Verenigde Staten zijn geen lid van het hof en stellen dat het geen gezag mag uitoefenen over Amerikaanse functionarissen of over functionarissen van andere landen die de rechtsmacht niet hebben aanvaard. Rubio beschuldigt het ICC ervan zijn mandaat te overschrijden en politiek te handelen.
De kern van het geschil is daarmee groter dan één strafzaak: aanvaarding van het Amerikaanse standpunt zou de ruimte van het hof beperken om verdachten uit niet-lidstaten te onderzoeken wanneer vermeende misdrijven op het grondgebied van een aangesloten land zijn gepleegd.
Arrestatiebevelen rond Gaza verscherpten het conflict
De confrontatie intensiveerde nadat het ICC in 2024 arrestatiebevelen had uitgevaardigd tegen Netanyahu en Gallant wegens vermeende oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in verband met de oorlog in Gaza. Israël is een nauwe bondgenoot van de Verenigde Staten. Washington heeft ook bezwaar gemaakt tegen onderzoek naar mogelijke misdrijven door Amerikanen in Afghanistan.
De regering-Trump had al sancties opgelegd aan meerdere rechters, aanklagers en andere personen die met het Strafhof samenwerken. Onder de eerder getroffen functionarissen bevindt zich hoofdaanklager Karim Khan. Drie ICC-rechters stapten in juni naar de rechter tegen de Amerikaanse maatregelen, die zij illegaal en schadelijk voor de onafhankelijkheid van het hof noemen. Ook vier mensenrechtenorganisaties begonnen een juridische procedure.
Voor Nederland raakt het conflict aan zijn rol als vestigingsplaats van het hof, maar de directe sanctiemacht ligt bij Washington. De locatie in Den Haag biedt medewerkers geen bescherming tegen beperkingen die via Amerikaanse bezittingen, toegang tot de VS en het internationale betalingsverkeer worden afgedwongen. Het ICC zegt desondanks zijn werkzaamheden voort te zetten.
Vindt u dat het Strafhof ook functionarissen uit niet-lidstaten moet kunnen vervolgen voor misdrijven op het grondgebied van lidstaten? Deel uw standpunt.
