Niet roken en geen diabetes of hoge bloeddruk hebben tussen het 45ste en 65ste levensjaar hangt samen met gemiddeld bijna dertien extra levensjaren zonder dementie. Dat blijkt uit een Amerikaanse analyse van 12.409 mensen, die bij aanvang gemiddeld 56 jaar oud en vrij van dementie waren. De deelnemers werden vervolgens gemiddeld 26 jaar gevolgd. De resultaten zijn online gepubliceerd in Neurology Open Access. Omdat het om observationeel onderzoek gaat, kan de studie niet aantonen dat het vermijden van de drie vaatrisico’s de langere dementievrije levensduur veroorzaakt.
- Deelnemers zonder de drie risicofactoren leefden na de start gemiddeld 30 jaar zonder dementie, tegenover 17 jaar voor mensen met alle drie.
- Tijdens de onderzoeksperiode ontwikkelden 3.008 deelnemers dementie en overleden 5.238 anderen zonder die diagnose.
- De drie onderzochte factoren waren roken, diabetes en hoge bloeddruk op middelbare leeftijd.
Amerikaanse deelnemers werden tientallen jaren gevolgd
De onderzoekers van NYU Langone Health gebruikten gegevens uit de Atherosclerosis Risk in Communities-studie, een bevolkingsonderzoek dat in 1986 begon. Bij de deelnemers werd bekeken of zij rookten, diabetes hadden of een hoge bloeddruk hadden. Die informatie werd gekoppeld aan het latere optreden van dementie en aan sterfte zonder dementiediagnose.
De groep met alle drie de risicofactoren had 2,7 keer zoveel kans om dementie te ontwikkelen als de groep zonder die factoren. Ook het ontbreken van één of twee risico’s hing samen met winst: respectievelijk ongeveer vier en acht extra dementievrije levensjaren tegenover deelnemers met alle drie.
Het grootste verschil lag tussen de uitersten: gemiddeld 12,6 extra jaren waarin deelnemers zowel leefden als vrij bleven van dementie.
Bij de berekeningen hield het onderzoek onder meer rekening met geslacht, opleidingsniveau, lichaamsbeweging, bodymass-index en varianten van het APOE-gen. Dat gen speelt een rol bij de erfelijke vatbaarheid voor alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie.
De uitkomst gaat over levensduur én hersengezondheid
Roken, diabetes en hoge bloeddruk gelden als vasculaire risicofactoren: ze kunnen bloedvaten beschadigen en hangen samen met processen die ook hersencellen voor geheugen en leren kunnen aantasten. De studie keek daarom niet alleen naar de vraag óf iemand dementie kreeg, maar naar het aantal jaren dat iemand in leven bleef zonder de aandoening.
Dat onderscheid is belangrijk. Dit betekent dat de uitkomst geen voorspelling doet over de leeftijd waarop één persoon dementie zal krijgen. Het cijfer beschrijft een gemiddeld verschil tussen groepen over een lange periode en combineert daarbij dementie en overlijden in één maat voor dementievrije overleving.
De onderzoekers vonden daarnaast verschillen tussen demografische groepen. Vrouwen met alle drie de risicofactoren leefden vanaf het begin van de metingen gemiddeld 18,1 jaar zonder dementie, tegenover 16,6 jaar bij mannen. Bij witte deelnemers met alle drie de factoren was dat 19,6 jaar, tegenover 16 jaar bij zwarte deelnemers. Over alle risicoprofielen heen hadden vrouwen meer dementievrije jaren dan mannen en witte deelnemers meer dan zwarte deelnemers.
Exacte winst buiten de Verenigde Staten blijft onzeker
De onderzoekers benadrukken dat de analyse alleen een samenhang laat zien. De risicofactoren werden bovendien slechts eenmaal gemeten, waardoor latere veranderingen — zoals stoppen met roken of het ontstaan van diabetes — niet in de oorspronkelijke indeling zijn verwerkt.
Ook konden niet alle andere factoren worden meegenomen. Richard Siow van King’s College London wijst onder meer op gehoorverlies en sociale isolatie, die eveneens verband houden met het risico op dementie. Daardoor kan de werkelijke bijdrage van de drie onderzochte factoren groter of kleiner zijn dan de berekende verschillen.
Voor Nederlandse en Belgische lezers betekent dit dat de 12,6 jaar niet zonder meer als lokale of persoonlijke prognose kan worden gebruikt.
Alle deelnemers woonden in de Verenigde Staten. Verschillen in genetische achtergrond en blootstelling aan omgevingsfactoren, zoals luchtvervuiling, kunnen ertoe leiden dat onderzoek in andere landen op een ander aantal dementievrije jaren uitkomt. Om de precieze betekenis voor andere bevolkingen vast te stellen, zou vergelijkbaar langdurig onderzoek buiten de Verenigde Staten nodig zijn.
Vindt u het aantal dementievrije levensjaren een duidelijkere manier om gezondheidsrisico’s uit te leggen dan percentages? Deel uw mening.
