Elke extra graad opwarming kan ertoe leiden dat ongeveer een miljard meer mensen jaarlijks circa een maand langer worden blootgesteld aan hitte en luchtvochtigheid die hun lichaam niet kan verdragen. Dat blijkt uit een dinsdag gepubliceerde Amerikaanse modelstudie onder leiding van onderzoekers van Stanford University. Zij berekenden voor verschillende opwarmingsniveaus hoe vaak mensen tot 2100 met zulke omstandigheden kunnen worden geconfronteerd. De resultaten verschenen in The Lancet Planetary Health en wijzen erop dat het gezondheidsrisico voor mensen ouder dan 60 jaar tot dusver aanzienlijk is onderschat.
- Bij 1,5 graden opwarming zou 22 procent van de 60-plussers jaarlijks minstens een maand aan onveilige hitte worden blootgesteld.
- Iedere extra graad kan voor ongeveer een miljard mensen neerkomen op circa een extra maand met ondraaglijke hitte en vochtigheid.
- Zuid-Azië en de Golfregio behoren volgens het model tot de zwaarst getroffen gebieden.
Nieuwe meetgegevens brengen kwetsbaarheid van ouderen in beeld
Veel eerder onderzoek naar de grenzen van menselijke hittebestendigheid gebruikte de zogenoemde natteboltemperatuur. Die maat combineert temperatuur en luchtvochtigheid en geeft daarmee een indicatie van de mate waarin het lichaam door verdamping van zweet kan afkoelen.
De experimenten waarop zulke schattingen waren gebaseerd, werden volgens de onderzoekers echter uitgevoerd met jonge, gezonde volwassenen. Dat maakt de uitkomsten minder geschikt om de risico’s voor ouderen vast te stellen. Mensen op hogere leeftijd zweten doorgaans minder en hebben vaker een zwakker hart of bestaande medische aandoeningen.
Het onderzoeksteam gebruikte daarom recentere Amerikaanse experimenten naar de reactie van mensen boven de 60 op hoge temperaturen en vochtigheid. Die gegevens werden verwerkt in een wereldwijd model voor drie leeftijdsgroepen, waarbij ook rekening werd gehouden met de vergrijzende bevolking.
De studie concludeert dat ondraaglijke hitte veel meer mensen, in grotere gebieden en gedurende langere perioden kan treffen dan eerdere ramingen aangaven.
Drie graden opwarming vergroot risico in kwetsbare regio’s
Bij een mondiale opwarming van 1,5 graden boven het pre-industriële niveau zou 22 procent van alle 60-plussers minstens één maand per jaar met onveilige hitte te maken krijgen. Bij 3 graden opwarming kunnen ouderen in de zwaarst getroffen delen van Zuid-Azië en de Golfregio volgens de berekeningen drie maanden achtereen, zowel overdag als ’s nachts, aan gevaarlijke hitte worden blootgesteld.
De grootste dreiging bestaat volgens de studie in landen met veel armoede en beperkte toegang tot verkoeling. De onderzoekers noemen India, Pakistan, Bangladesh, Myanmar en Niger. Voor inwoners van zulke landen betekent een hogere lichamelijke kwetsbaarheid dat ook de beschikbaarheid van koele binnenruimten bepalend wordt voor de gezondheidsrisico’s.
Omdat het om een modelstudie met verschillende opwarmingsscenario’s gaat, zijn de cijfers geen vaststaande voorspelling voor 2100. Ze laten zien hoe de blootstelling kan veranderen naarmate de aarde verder opwarmt.
Hittebeleid moet sterker rekening houden met leeftijd
De onderzoekers waarschuwen dat hitte die het lichaam niet meer kan compenseren interne verplaatsing en klimaatmigratie over landsgrenzen kan aanjagen. Dat zou nieuwe humanitaire en beleidsmatige vraagstukken opleveren. Zij pleiten zowel voor minder uitstoot van broeikasgassen als voor hitteplannen waarin kwetsbare ouderen voorrang krijgen.
Omdat de meeste sterfgevallen door hitte binnenshuis plaatsvinden, benadrukt het onderzoek het belang van bredere toegang tot airconditioning en andere koele voorzieningen.
Ook voor Nederland en België is vooral de leeftijdsafhankelijke benadering relevant. De analyse impliceert dat hittebeleid niet uitsluitend op gemeten temperaturen kan steunen, maar ook rekening moet houden met luchtvochtigheid, lichamelijke grenzen en verschillen tussen leeftijdsgroepen. Voor zorginstellingen en woningen van ouderen zou dat betekenen dat verkoeling binnen minstens zo nadrukkelijk moet worden meegewogen als bescherming buitenshuis.
