Het Deense eiland Bornholm profileert zich deze zomer nadrukkelijk als bestemming voor kunst, ambacht en gastronomie. De rotsachtige Oostzee-eilandgroep, officieel onderdeel van Denemarken maar gelegen tussen Zweden, Duitsland en Polen, trekt bezoekers met glasblazerijen, keramiekateliers, galerieën en restaurants die samenwerken met lokale ontwerpers. Die creatieve reputatie is niet plotseling ontstaan: ze groeide vanuit een eeuwenoude vakantietraditie, plaatselijke grondstoffen en kunstonderwijs. Nieuwe locaties als The Dunes en Hodda Bornholm vormen de jongste uitbreiding, terwijl makers zoeken naar manieren om het hele jaar door een inkomen op te bouwen.
- Bornholm is sinds 2017 door de World Crafts Council erkend als Europa’s eerste World Craft Region.
- De Royal Danish Academy heeft in Nexø een opleiding voor keramiek en glas.
- The Dunes en Hodda Bornholm zijn recent aan het creatieve aanbod van het eiland toegevoegd.
- Het door de EU gefinancierde Hephaestus-project richt zich op toekomstbestendige ambachtelijke bedrijfsmodellen.
Klei, kaolien en schilders legden de basis
Bornholm geldt al ongeveer tweehonderd jaar als vakantiebestemming. Het eiland wordt ook wel Sunshine Island genoemd vanwege een eigen microklimaat, waardoor het meer zon krijgt dan het Deense vasteland. Voordat geregeld vervoer per veerboot na de Tweede Wereldoorlog meer Scandinavische vakantiegangers bracht, leefden er vooral boeren- en vissersfamilies en enkele autodidactische klokkenmakers.
De creatieve omslag begon in de negentiende eeuw. Lokale afzettingen van klei en kaolien vormden de grondslag voor een keramiekindustrie. Tegelijkertijd raakten schilders, onder wie Olaf Rude en andere vertegenwoordigers van de Bornholmse School, geïnspireerd door de granieten kliffen, de kust en het karakteristieke licht.
Later kreeg die ambachtelijke traditie een institutionele basis. De Royal Danish Academy vestigde in Nexø een opleiding voor keramiek en glas. Daaromheen ontstond geleidelijk een netwerk van werkplaatsen, tentoonstellingsruimten en winkels. Zo’n opleiding levert niet alleen nieuwe makers af: de dagelijkse uitwisseling tussen studenten, gevestigde ambachtslieden en ondernemers kan ook nieuwe technieken en samenwerkingen voortbrengen.
De erkenning als Europa’s eerste World Craft Region in 2017 bevestigde volgens het Bornholm Centre for Crafts een ontwikkeling die al lange tijd gaande was.
Restaurant Kadeau gaf de creatieve sector extra vaart
Een nieuw hoofdstuk begon in 2007, toen de op Bornholm opgegroeide jeugdvrienden Nicolai Nørregaard en Rasmus Kofoed restaurant Kadeau openden aan de zuidkust. Het restaurant werd bekend als pionier van de New Nordic-keuken en trok de aandacht van creatieve bezoekers uit Kopenhagen en andere delen van Europa.
Daarbij ontstond een directe verbinding tussen gastronomie en ontwerp. Lokale producenten zoals Oh Oak en Baltic Sea Glass gingen minimalistisch servies maken voor restaurants op het eiland. Dat laat zien hoe toerisme hier meerdere sectoren tegelijk kan ondersteunen: een horecazaak wordt ook een etalage voor lokaal glaswerk, keramiek en vormgeving.
Bezoekers stappen nu rechtstreeks de werkplaatsen binnen
Het huidige aanbod maakt dat ecosysteem zichtbaar. In Svaneke kunnen bezoekers in de open werkplaats van Pernille Bülow zien hoe gesmolten glas wordt gevormd. Kunst- en designliefhebbers kunnen terecht bij onder meer SOL Nexø en Galleri Sonja, terwijl Matter duurzame woonartikelen verkoopt en Container Juvelen unieke creaties aanbiedt.
Ook Provianten, Cafe Rosa, koffiezaak Maude en het door makers gerunde collectief Postgade 21 maken deel uit van het huidige landschap. De recent geopende aanwinsten zijn The Dunes, een culinaire plek aan het strand van de mensen achter Kadeau, en Hodda Bornholm, een zogenoemd folkhus waarin gemeenschap en cultuur samenkomen.
Voor Nederlandse reizigers betekent dit dat Bornholm een noordelijk alternatief kan zijn voor de klassieke zonvakantie, met ambacht en lokale gastronomie als voornaamste reden om het eiland te bezoeken.
Volgende stap is inkomen buiten het hoogseizoen
De groeiende belangstelling lost niet alle problemen op. Volgens coördinator Dorthea Funder Kaas van het Bornholm Centre for Crafts werken veel makers nog altijd met bescheiden, seizoensgebonden inkomsten. De volgende opgave is daarom het ontwikkelen van bedrijfsmodellen waarmee zij hun praktijk het hele jaar kunnen voortzetten.
Het door de EU gefinancierde Hephaestus-project moet daarbij helpen. Op Bornholm wordt een living lab opgezet waarin traditioneel vakmanschap wordt verbonden met circulaire productie, technologie en duurzame materialen. Als dat leidt tot activiteiten buiten de zomermaanden, zou het creatieve netwerk minder afhankelijk kunnen worden van de jaarlijkse toeristenstroom. Dat is voor makers belangrijker dan alleen extra zichtbaarheid: het gaat om de mogelijkheid hun werk structureel voort te zetten.
Zou u Bornholm bezoeken voor de ateliers en gastronomie, of blijft voor u vooral het strand doorslaggevend?
