“De context is niet slechts decor van een psychedelische ervaring”, zegt hoogleraar Adeel Razi van Monash University. In een vijfjarig onderzoek volgden hij en zijn collega’s de hersenactiviteit van 62 gezonde volwassenen die psilocybine kregen. De in Nature gepubliceerde resultaten laten zien dat hersennetwerken niet alleen hun gebruikelijke organisatie verliezen, maar zich ook herschikken op een manier die samenhangt met wat deelnemers op dat moment deden. Die reorganisatie was het duidelijkst bij mensen die hun ervaring als positiever beleefden en zich minder afgescheiden voelden van hun omgeving.
- Onderzoekers analyseerden de reactie op psilocybine bij 62 gezonde volwassenen.
- De hersenpatronen verschilden tijdens rust, meditatie, muziek en het bekijken van een film.
- Sterkere reorganisatie hing samen met positievere ervaringen en psychologische veranderingen op de volgende dag.
“We ontdekten een verborgen orde binnen die verstoring”, zegt eerste auteur en neurowetenschapper Devon Stoliker over de veranderende hersenactiviteit.
Psilocybine is de psychedelische stof in zogenoemde paddo’s. De stof werkt via een type serotoninereceptor en kan hallucinaties en euforie oproepen, maar hangt ook samen met neurale plasticiteit: het vermogen van de hersenen om verbindingen en patronen aan te passen.
Volgens Stoliker werden netwerken die betrokken zijn bij de verwerking van de innerlijke en buitenwereld onder psilocybine minder duidelijk van elkaar gescheiden. Tegelijk ontstonden patronen die aansloten bij de ervaring van de deelnemers. “De grens tussen het zelf en de wereld is mogelijk niet vast”, aldus de onderzoeker.
Muziek, meditatie en film lieten andere patronen zien
Geen van de 62 deelnemers had eerder psychedelica gebruikt. Voor en na de toediening maakten de onderzoekers EEG- en functionele MRI-scans. Die technieken bieden verschillende vensters op hersenactiviteit: EEG registreert elektrische signalen, terwijl functionele MRI veranderingen in activiteit tussen hersengebieden in kaart brengt.
Kort na de inname kregen de deelnemers achtereenvolgens een naturalistische film van vijf minuten, vijf minuten rust, vijf minuten begeleide meditatie en zeven minuten muziek aangeboden. Met machine learning en andere AI-analyses volgde het team de hersenpatronen van moment tot moment en per persoon.
Dat is een verschil met veel eerder beeldvormend onderzoek, waarin vooral gemiddelden van groepen werden bekeken. Volgens Razi veranderden de patronen afhankelijk van de activiteit en de focus van een deelnemer. “Wat iemand doet en waarop diegene zich richt, bepaalt mede hoe de hersenen reageren”, zegt hij.
Voor eventuele behandelingen betekent dit dat de omgeving en begeleiding tijdens een psychedelische sessie mogelijk een wezenlijk onderdeel van de interventie zijn, en niet alleen praktische randvoorwaarden.
Resultaten bij gezonde volwassenen zijn nog geen behandelbewijs
De deelnemers met een sterkere reorganisatie meldden op de volgende dag ook grotere positieve psychologische veranderingen. Het onderzoek toont daarmee een samenhang, maar bewijst niet dat de hersenpatronen die veranderingen veroorzaken. Evenmin stelt de studie vast dat psilocybine bij patiënten effectief is: de proef werd uitgevoerd met gezonde volwassenen zonder eerdere psychedelische ervaring.
Razi noemt het meten van individuele reacties niettemin relevant voor toekomstig klinisch onderzoek. Als de methode ook bij patiënten werkt, zou die volgens hem uiteindelijk kunnen helpen bepalen hoe iemand reageert en wie waarschijnlijk het meeste baat heeft bij een behandeling.
Razi benadrukt dat psychedelica mogelijk een ander behandelmodel bieden dan geneesmiddelen die dagelijks worden gebruikt. Daarbij zou één of een klein aantal begeleide sessies betekenisvolle psychologische verandering kunnen opleveren. De centrale vraag is volgens Razi echter niet of zulke middelen bestaande behandelingen vervangen, maar voor welke patiënten ze werken, onder welke omstandigheden en hoe betrouwbaar het resultaat is.
Australië gebruikt psychedelica al binnen psychiatrische behandeling
De klinische belangstelling richt zich onder meer op therapieën voor depressie, posttraumatische stressstoornis en angst. Australië heeft psilocybine gelegaliseerd voor therapieresistente depressie en MDMA voor PTSS; ook de Verenigde Staten en andere landen onderzoeken vergelijkbare routes.
De volgende stap is nagaan of de individuele hersensignaturen uit het onderzoek bruikbaar zijn om betekenisvolle therapeutische veranderingen te voorspellen. Dit zou impliceren dat onderzoekers niet alleen kijken óf hersennetwerken veranderen, maar ook of het persoonlijke patroon iets zegt over een later behandelresultaat.
Welke rol zouden omgeving, muziek en begeleiding volgens u moeten krijgen bij toekomstig onderzoek naar psilocybinetherapie?
