Rijkswaterstaat, de nationale waterbeheerder die onder meer het peil van het IJsselmeer regelt, staat door de aanhoudende droogte voor een steeds moeilijkere verdeling van zoet water. Het meer is gezakt tot onder de zomerse ondergrens van 30 centimeter onder NAP. Door hoge temperaturen, verdamping en een geringe aanvoer via de IJssel lukt het niet langer het gebruikelijke hogere zomerpeil vast te houden. Rijkswaterstaat bespreekt de komende week met aangrenzende waterschappen en andere belanghebbenden welke maatregelen nodig zijn. Daarbij behoren sproeiverboden tot de mogelijkheden.
- Het IJsselmeerpeil is onder de zomerse grens van 30 centimeter onder NAP gezakt.
- De aanvoer via de IJssel blijft volgens Rijkswaterstaat ver achter bij wat normaal is.
- Eventuele eerste maatregelen zouden vooral gevolgen hebben voor de landbouw.
- Industrie en huishoudens kunnen volgens Rijkswaterstaat op water blijven rekenen.
Voorjaarsbuffer kan lager zomerpeil niet voorkomen
Het IJsselmeer wordt ook wel de „regenton van Nederland” genoemd. In de zomer streeft Rijkswaterstaat naar een waterstand tussen 10 en 30 centimeter onder NAP, het Nieuw Amsterdams Peil dat vrijwel gelijkstaat aan zeeniveau. In de winter mag het meer verder zakken, tot 40 centimeter onder NAP, zodat ruimte beschikbaar blijft voor regenwater uit Nederland, Duitsland en Zwitserland.
In het voorjaar wordt daarom extra water opgeslagen als reserve voor droge maanden. Dit jaar gebeurde dat bewust in grotere mate, omdat minder smeltwater uit de Alpen beschikbaar was. Die buffer heeft het hogere peil enige tijd ondersteund, maar is niet voldoende gebleken om de zomerse ondergrens te handhaven.
De geringe toevoer en de grote watervraag trekken tegelijkertijd aan dezelfde beperkte voorraad.
Recente regen brengt daarin geen wezenlijke verandering. Arnout Schoemakers van Rijkswaterstaat noemt die neerslag „een druppel op de gloeiende plaat”. Hoewel volgens hem nog geen sprake is van grote problemen, staat er wel „druk op de ketel”.
Landbouw kan als eerste met beperkingen te maken krijgen
In het aangekondigde overleg wordt bekeken of aanvullende maatregelen nodig zijn. Een sproeiverbod is een van de opties. Zulke beperkingen zouden in eerste instantie vooral de landbouw raken; voor huishoudens en de industrie blijft water beschikbaar.
Rijkswaterstaat classificeert de landelijke situatie sinds half juli als een daadwerkelijk watertekort. De organisatie heeft al beperkingen opgelegd aan irrigatie en laat bepaalde sluizen minder ver of minder vaak openen. Daarmee moet worden voorkomen dat te veel zoet water wegstroomt en zout zeewater verder het binnenlandse watersysteem binnendringt.
Voor boeren betekent een verdere beperking dat juist tijdens grote droogte minder water voor beregening beschikbaar kan zijn.
Het tekort raakt meer dan alleen de landbouw. Lage rivierstanden hinderen de binnenvaart en daarmee ook bedrijven die afhankelijk zijn van aangevoerde goederen. Langs de Waal bij Nijmegen kwam door het dalende water zelfs een strand bloot te liggen. Een restaurantboot van ondernemer Leon Berkers raakte aan de oever vast en ligt daardoor sterk scheef.
Waterbeheer moet ook droogte leren opvangen
Nederlandse watersystemen zijn traditioneel ingericht op bescherming tegen overstromingen en op het afvoeren van overtollig water naar zee. Door vaker voorkomende perioden met watertekorten ontstaat de tegenovergestelde opgave: water langer vasthouden zonder de ruimte voor grote aanvoer en hoogwater te verliezen.
Volgens Micha Werner, hoogleraar op het gebied van weerbaarheid tegen droogte bij IHE Delft, vraagt dat om aanpassing van het waterbeheer. In plaats van water zo snel mogelijk af te voeren, moeten hydraulische systemen het volgens hem ook kunnen bewaren.
De lage stand van het IJsselmeer maakt daarmee zichtbaar dat bescherming tegen te veel én te weinig water binnen hetzelfde systeem moet worden geregeld.
Die omslag heeft praktische gevolgen voor de verdeling van water. Als meer voorraad voor droge perioden wordt vastgehouden, moet steeds worden afgewogen hoeveel ruimte nodig blijft voor neerslag en rivierwater. Het huidige overleg rond het IJsselmeer is een concreet voorbeeld van die spanning.
Moet Nederland meer water vasthouden voor droge zomers, ook als daardoor minder ruimte overblijft voor natte perioden? Deel uw visie.
